میگل د. اونامونو (1864- 1936)، فیلسوف، الاهی‌دان، رمان‌نویس و فعال سیاسی اسپانیایی نطق مشهوری دارد که نام او را در تاریخ آزادی‌خواهی اسپانیا جاودانه کرد. او که در برهه‌ای از حکومت ناسیونالیست‌های فاشیست در اسپانیا ریاست دانشگاه سالامانک را به عهده داشت، در یکی از جشنواره‌ها که در آمفی‌تئاتر دانشگاه سالامانک برگزار می‌شد، قرار بود به عنوان رییس دانشگاه پس از ژنرال میلان استرای، از نیروهای نظامی حکومت فاشیستی حاکم، سخنرانی کند. ژنرال میلان استرای در صحبت مقدماتی خود آزادی‌خواهان اسپانیایی منتقد حکومت فاشیستی را کسانی توصیف کرد که «سرطان‌هایی در پیکر ملت هستند. فاشیسم که سلامت را به اسپانیا بازخواهد گرداند، خوب می‌داند که چگونه باید همان‌طور که یک جراح مصمم و دور از هرگونه احساس هم‌دردی کاذب، عمل می‌کند، این سرطان را ببرد و آن را از بدن خارج سازد» (از پیشگفتار "سرشت سوگ‌ناک زندگی"، نوشته‌ی میگل د اونامونو، ترجمه‌ی بهاءالدین خرمشاهی، مؤسسه‌ی انتشارات امیرکبیر، تهران، 1361، ص7).

پس از این سخنرانی، اونامونو در مقام رییس دانشگاه در پشت تریبون ظاهر شد و گفت: « [...] شما پیروز می‌شوید زیرا بیش از حد ضرورت، نیروی خشونت در اختیار دارید. لیکن افکار را تسخیر نخواهید کرد زیرا برای تسخیر عقاید باید دیگران را به‌خود معتقد و مؤمن سازید و برای برانگیختن ایمان، آن‌چیزی لازم است که شما ندارید: "منطق" و "حق نبرد" [...].» (همان، ص 8) و سخنان خود را پایان برد. این آخرین کنفرانس اونامونو بود و او پس از آن در خانه‌اش تحت نظر گرفته شد تا درگذشت.