دیشب با آن‌که روز شیرین اما خسته‌کننده‌ای داشتم خوابم نبرد. نیمه‌های شب برخاستم و تلویزیون روشن کردم. کانال دوی بی بی سی فیلمی داشت می‌گذاشت که تقریبا اول‌هایش بود. با بی میلی نگاه کردم. چیزی نگذشت که در یافتم از قضای روزگار با یک نسیم معنوی مواجه ام. روایتی از این نسیم را این‌جا می‌نویسم شاید به جان شما هم بوزد.

فیلم داستان معبد بودایی بسیار کوچکی است (در حد یک اتاق)، در وسط یک رودخانه در دل کوهستانی سر سبز در احتمالا ژاپن، که در آن روحانی بودایی میان‌سالی به همراه بچه‌ای که وقف طلبگی شده است زندگی می‌کنند. بچه روزی از سر شیطنت ماری، قورباغه‌ای و ماهی‌ای را در بند می‌کند. سر ماهی را با طنابی می‌بندد، پای قورباغه را با نخی به سنگی بند می‌کند و ماهی کوچکی را به سنگی می‌بندد. به معبد که باز می‌گردد، روحانی معبد سنگ بزرگی به پشت بچه می‌بندد. بچه اعتراض می‌کند، روحانی که از بالای صخره ناظر ماجرا بوده است، می‌گوید ماهی، قورباغه و مار هم اکنون حال تو را دارند. برو آزادشان کن. بچه به سراغ ماهی می‌رود، ماهی مرده است. او را خاک می‌کند. به سراغ قورباغه می‌رود. خوشبختانه قورباغه زنده است، او را آزاد می‌کند. مار اما مرده است. بچه سخت بر بالین مار می‌گرید. سال‌ها می‌گذرد. بچه حالا تازه جوانی شده است و روحانی در آستانه‌ی پیری است.

دختری زیبا (البته با استانداردهای ژاپنی) که از بیماری روانی رنج می‌برد به همراه مادرش به نیت شفا به معبد می‌آیند. مادر، دختر را نزد روحانی و پسر می‌گذارد و می‌رود.

طلبه‌ی بودایی جوان فیلم که تا به حال زن و رنگ و لعاب زنانگی ندیده است، عاشق دختر می‌شود. این عشق اندک اندک دو طرفه می‌شود. شب‌ها که در معبد کوچک یک سو روحانی می‌خوابد و در کنارش پسر و سوی دیگر دختر می‌خوابد، نیمه‌های شب‌ نگاه‌هایی رد و بدل می‌شود. شب‌های دیگر دختر دیوانه و پسر طلبه نزدیک‌های طلوع دور از چشم روحانی بر می‌خیزند و سوار بر قایق می‌شوند و جایی دور در دل طبیعت ِ در حال طلوع، به هم بر می‌آیند. این کار بارها تکرار می‌شود تا این‌که شبی از خستگی در همان قایق به خواب می‌روند. روحانی صبح بر می‌خیزد و این دو را بر روی قایق که آب آن را به نزدیک معبد آورده است، نیمه برهنه در خوابی عمیق پس از به-هم-بر-آمدن می‌بیند. مثل همیشه آرام به معبد باز می‌گردد. دختر و پسر بیدار می‌شوند. و در می‌یابند که مِهر سر به مُهرشان به عالم سمر شده است. پسر انابه می‌کند به پیش مجسمه‌ی بودا و پدر روحانی، که ما معصیت کردیم ما را ببخش. پدر روحانی در حالی که رو به سوی مجسمه‌ی بودا به حال مراقبه نشسته است، آرام می‌گوید: نه، آن‌چه میان شما رفت جزو طبیعت انسان است و رو به سوی دختر می‌کند و می‌‌گوید دخترم خودت هم متوجه شده‌ای که دیگر خوب شده‌ای و دوای تو همین عشق بود حالا آماده شو تا تو را به پیش خانواده‌ات ببرم. پیر، دختر را سوار قایق می‌کند و از معبد می‌برد. پسر اما دیگر مثل سابق نیست. چیزی کم دارد. مجسمه‌ی کوچکی از بودا با خود بر می‌دارد و رهسپار یافتن عشق‌اش می‌شود.

سال‌ها می‌گذرد. روزی روحانی پیر معبد که کاغذ روزنامه‌ای گشوده است تا از میان آن تکه غذایی بر دارد، در گوشه‌ی روزنامه عکس پسر طلبه را می‌بیند با این تیتر در روزنامه که: مردی زنش را کشت و متواری شد. چند روز می‌گذرد تا این‌که سر و کله‌ی پسر که حالا کامل جوان لاتی شده است، در درگاه معبد نمایان می‌شود. در حالی که پریشان و عصبی است. پیرمرد روحانی نگاه آرامی می‌کند و می‌گوید چقدر بزرگ شده‌ای. تعریف کن ببینم در جهان عرفی (secular world) خوشبخت شدی؟ پسر با عصبانیت و گستاخی و بی هیچ مقدمه می‌گوید که آن دختر، عاشق مردی دیگر شد. باورت می‌شود؟ پیر در جواب گفت: و تو ناراحت شدی؟ مگر نمی‌دانستی جهان عرفی همین‌گونه است. پسر گفت کشتم‌اش و کارد خون‌آلودی را از کنار مجسمه‌ی بودایش در آورد و با خشم بر در گاه معبد کوبید. پسر موهایش را تراشید و در معبد ماند. روزی روی تکه کاغذهای کوچک مستطیلی به ژاپنی نوشت: "بسته" (closed) با دو تا از آن‌ها چشم‌هایش را بست با یکی دهانش را. نشست به ریاضت. پیر روحانی که او را نشسته به ریاضت دید با چوبدستی سخت او را تنبیه کرد و گفت: دیگری را کشتی! کشتن خود آسان نیست.

روزی پیر روحانی دُم گربه‌‌ی زنده‌اش را در مرکب سیاه زد و بر روی ایوان معبد شروع به نوشتن آیاتی چند از کلام بودا کرد. به
پسر گفت این‌ها آیاتی در آرام کردن ذهن و دوری از عصبانیت اند، با همان کاردی که معشوقه‌ات را کشتی تمام این آیات را کنده کاری کن. پسر کنده کاری را تازه آغاز کرده بود که دو مامور آگاهی با اسلحه و دست‌بند سوار بر قایق برای دستگیری پسر پا به معبد گذاشتند. روحانی گفت این پسر باید کنده‌کاری این آیات مقدس را تمام کند. کارآگاهان گفتند چقدر طول می‌کشد. پیر گفت تا فردا. قبول کردند و شب همان جا ماندند. پسر بی وقفه کار کرد. صبح فردا او را بردند.

نزدیک زمستان بود. پیر لباس روحانیت‌اش را در آورد و درمیان معبد مرتب چید. قایق را با نظم، هیزم چید و زیر آن شمع روشنی گذاشت و به میانه رود رفت و بر بالای هیزم‌ها به حال مراقبه نشست. دو کاغذ روی چشم‌هایش گذاشته بود. دو کاغذ روی گوشهایش و یکی روی دهانش. روی همه‌ی آن‌ها به ژاپنی نوشته شده بود "بسته". اندک اندک قایق از شعله‌ی شمع آتش گرفت، پیر به حال مراقبه ماند تا همراه قایق سوخت. از خاکستر قایق ماری بیرون زد. این صحنه مرا یاد روایت‌های صوفیانه انداخت که فلان عارف نماز می‌خواند و از کنار سجاده‌اش عقرب بیرون می‌رفت نماد آن‌که کینه از او بیرون رفت. رکعت دیگر ماری از کنار سجاده‌اش بیرون می‌رفت سمبل آن‌که شهوت از او بیرون رفت.

سال‌ها گذشت. در زمستانی سرد که تمام رودخانه چنان یخ بسته بود که رود همچون جاده‌ای یخی شده بود، مرد میانسالی بر دریچه‌ی معبد، که سال‌ها خالی بود، نمایان شد. درست حدس زدید. همان طلبه‌ی جوان عاشق‌پیشه‌ی قاتل بود که حالا حبس خود را کشیده بود. مرد میانسال، در ِ معبد را که گشود لباس پیر روحانی را تا کرده در آستانه‌ی در دید در حالی که ماری دور آن حلقه زده بود، همان ماری که از خاکستر قایق سوخته‌ی پیر بیرون زده بود. مرد لباس را پوشید. یخ‌های بیرون معبد را با تیشه تراشید و از آن مجسمه‌ی بودایی ساخت. و روحانی معبد شد.

نیمه شبی به حال عبادت نشسته بود که زنی فرزند نوزادش را برای شفا به معبد آورد. صورت زن تماما پوشیده شده بود درست شبیه برقع زنان افغانی. زن شب در معبد ماند و برای شفای نوزادش دعا کرد و نیمه‌های شب خوابش برد. مرد برخاست و کنار زن خوابیده نشست. دست برد تا پارچه صورت زن را کنار بزند. ناگهان دست زن به نشانه‌ی تمایل به روی دست مرد رفت. ماری در گوشه‌ی معبد دور خود خزید. همان مار برخاسته از خاکستر پیر بود. مرد هراسان شد. دست پس کشید. زن برخاست. از معبد بیرون رفت. بر روی یخ‌های بیرون معبد شروع به حرکت کرد. قسمتی از یخ‌ها شکسته بود. زن فرو رفت. مرد که رسید تنها لنگه کفشی زنانه روی آب بود.

سال‌ها گذشت. مرد در آستانه‌ی پیری بود و نوزاد آن زن، که مرد او را پیش خود نگاه داشته بود، حالا کودکی شده بود درست هم‌قیافه‌ی کودکی خود مرد، که داشت با لاک پشتی بازی می‌کرد.

پیرد معبد، سنگی سنگین به خود می‌بست و در حالی که مجسمه‌ی کوچکی از بودا در دست داشت کوه‌ها را به سختی بالا می‌رفت در حالی که سنگ بزرگی را به یاد می‌آورد که در کودکی به پای قورباغه بسته بود.

اسم فیلم را نمی‌دانم چه بود (کسی اگر می‌داند مرا مطلع کند لطفاً).

هر چه بود، نماز شب من شد. مغز بود. نشانه بود. آیه بود. آینه بود.

 بی‌خوابی‌ای چنین پر برکت‌ام آرزوست.

بعد التحریر: هنوز ثانیه‌ای از انتشار این مطلب نگذشته بود که یکی از دوستان موافق که برخی اوقات فکر می کنم که یک وسیله‌ای روی موبایل‌اش نصب کرده است که به روز شدن این وبلاگ را به او اطلاع می‌دهد توضیح روشنگری در مورد این فیلم در قالب کامنت نوشتند که من اینجا اضافه می کنم خدا چنین حسین‌های عاملی نصیبتان کند.

اسم فیلم، «بهار، تابستان، پاییز، زمستان و باز بهار» است. چنانکه فیلم هم به این پنج اپیزود-گونه یا پنج برش زمانی تقسیم می شود. از جمله در پایان صحنه ی گریه ی پسرک تابستان جوانیش آغاز می شود (با یک تیتراژ میان-فیلمی!).
فیلم بسیار سخن دارد و من هم پرسش بسیار! بماند!
ضمناً فیلم در سرزمین کره میگذرد (هم در عالم واقع و هم مجاز.)و نیز اینکه معبد چوبی فیلم روی یک دریاچه ی محصور میان کوهها شناور است، و نه روی یک رودخانه.