آهسته آهسته ترجمه‌ی انگلیسی « درد جاودانگی» را می‌خوانم و از آن سرشار می‌شوم. این  اثر، شاید بی‌گزافه، مثنوی منثور ادبیات معاصر اسپانیاست و اونامونو را هم شاید بتوان کسی شبیه مولوی در ادبیات معاصر آن دیار دانست.

از توجه خوانندگان این وبلاگ هم ممنون‌ام. فکر می‌کنم نسخه‌ی الکترونیک این ترجمه را تا به حال برای هر کس که طالب بود، ایمیل کرده‌ام. توصیه‌ی اکید می‌کنم که یک دست جام فارسی و یک دست زلف انگلیسی این اثر را به دست بگیرید و سر بکشید و در آغوش بگیرید که از آن شراب‌های طهور، رحیق‌های مختوم و دلبرکان ناب‌رو است. کسانی اگر بی نیاز از تطبیق ترجمه اند و می‌توانند بی مراجعه به نسخه‌ی فارسی، متن انگلیسی را بخوانند، توصیه‌ی من باز هم این است که گوشه‌ی چشمی به ترجمه‌ی فارسی داشته باشند. زیرا ترجمه‌ی فارسی این اثر، ظاهرالامر، خود متنی بسیار غنی و خواندنی است. من گر چه از آن دسته بی نیازان نیستم اما دردا و دریغا که نسخه‌ی فارسی این اثرم اکنون در گوشه‌ای از انباری در مشهد، محکوم به هم‌نشینی، و شاید هم‌آغوشی، با تلی از کتاب‌، از کفریات گرفته تا ایمانیّات از فقه گرفته تا ادبیات، است. (فقط امیدوارم، از سر تصادف، هم‌نشین یکی از کتاب‌های فقهی جلد ضخیم قطور عبوس‌ام نشده باشد که بعید می‌دانم حالی در خور به او بدهد).

الغرض، در طلیعه‌ی خواندن برخوردم به سخنی از اونامونو، که اتفاقا همین روزها در نشستی، که به حلقه‌ی چهارشنبه‌های کیان ماننده بود، با صاحب نظری سخن از همان نکته رفت. آن صاحب نظر معتقد بود که جهان قدیم، جهان جبرگرایی بود و تفکر دینی هم، خصوصا در صورت غالب اشعری گونه‌اش، به این جبرگرایی دامن می‌زد. عصر جدید، عصر باور به توانمندی و اختیار انسان بود و جهان پست مدرن، جهان بازگشت به جبرگرایی است. زیرا در تفکر پست مدرن علت‌ها (causes) در مقابل دلایل (reasons) پر رنگ می‌شوند و بلکه بر صدر می‌نشینند و دلایل را به زیر می‌کشند.

اونامونو هم که فیلسوفی رومانتیسیست است و می‌توان او را از پیشگامان تفکر اگزیستانسیال به حساب آورد، رایی این‌گونه دارد. این رأی حتی اگر، در تقریر فعلی‌اش، قابل دفاع هم نباشد، حاوی بصیرتی در خور تامل است، بخوانید:

«معمولا این ایده‌های ما نیست که ما را خوشبین یا بدبین می‌سازد، بلکه این خوشبینی یا بدبینی ِ، روانشناختی یا بیمارگونه‌ی ِ، ماست که ایده‌های ما را می‌سازد.»

مشابه این ایده را در شوپنهاور هم می‌توان رصد کرد و در پست‌مدرن‌ها نیز. کسانی که چنین تحلیلی دارند، قاعدتا، روانشناسی را از معرفت‌شناسی جدی‌تر می‌گیرند و در صورت‌های رادیکال‌تر این رویکرد، اصولا معرفت‌شناسی را به روان‌شناسی فرومی‌کاهند.